Бесплатный фрагмент - Ⴎირველნაბეჭდი ქართული წიგნები

Ⴜინასიტყვაობა

Ⴜიგნში ნაჩვენებია ადრეული ქართული სასტამბო შრიფტები და მათი შემქმნელების ვინაობა, განხი­ლულია 1629—1818 წწ. გამოცემული ძველნაბეჭ­დი ქართული წიგნები. Ⴜიგნი მოიცავს 241 ილუსტ­რაციას და 10 ტაბულას. Ⴂამოყენებული ლიტერატურის სია შესდგება 151 დასახელებისაგან.

Ⴒექსტი გამართულია მთავრული ასოებით, რომლებითაც იწყება წერტილის შემდეგ ახალი წინადადება და აგრეთვე პირადი და საკუთარი სახელები. Ⴄს წესი მოქმედებს სხვა ევროპულ დამწერლობებში და ქართულშიც ფართოდ იყო ხმარებაში მე–19 საუკუნის მეორე ნახევრამდე.

Ⴀდრეული სასტამბო შრიფტები

1628 წელს Ⴐომში Ⴑტეფანო Ⴎაოლინისა და Ⴌიკიფორე Ⴈრბახის (Ⴌიკოლოზ Ⴈრუბაქიძე-Ⴙო­ლო­ყაშვილის) მიერ დამზადდა პირველი ქარ­თული სასტამბო შრიფტი, რომლითაც 1629 წელს დაიბეჭდა «Ⴕართულ-იტალიური ლექსიკონი» და «Ⴕართული ანბანი ლოცვებითურთ».

1643 წელს Ⴐომში ამავე შრიფტით დაიბეჭდა Ⴔრანცის­კო-Ⴋარია Ⴋაჯიოს «Ⴕართული გრამატიკა». Ⴔ.-Ⴋ. Ⴋაჯიო შვიდი წლის განმავლობაში იმყოფებოდა Ⴑაქართველოში Ⴐომის Ⴎაპის დავალებით ქართული ენის, დამწერლობის და გრამატიკის შესასწავლად. Ⴀმ წიგნის მეორე გამოცემა გამოვიდა 1670 წ.

Ⴋე-17 ს. 80-ან წლებში მეფე Ⴀრჩილ II უკავშირდება Ⴀმ­სტერდამის ბურგომისტრს Ⴌიკოლა Ⴅიტცენს და შვედ მეც­ნიერს, დიპლომატ Ⴈოჰან Ⴘპარვენგელფერდს, ხოლო მათი მეშვეობით Ⴀმსტერდამში მოღვა­წე სახელგანთქმულ ასოთმქანდაკებელს Ⴋიკლოშ Ⴒოტფალუშ Ⴉიშს, რომელსაც დაავალა ქართული სას­ტამბო შრიფტის დამზადება.

Ⴀრჩი­ლის მიერ შედგენი­ლი ქართული ასოების ნიმუშების გამო­ყენებით 1687 წელს Ⴋიკლოშ Ⴉიშმა ჩამოასხა ახალი ქარ­თული შრიფტი, რომელიც შეიცავდა ასომთავრულ, ნუსხურ და მხედრულ ასოებს. Ⴀმ შრიფტით 1705 წ. Ⴋოსკოვში აი­წყო და დაიბეჭდა «Ⴃავითნი».

Ⴋე-18 ს. დასაწყისში Ⴅახტანგ VI Ⴅლახეთიდან მოიწვია მესტამბე Ⴋიხაელ Ⴈშტვანოვიჩი (Ⴋიხაილ Ⴅალახი, ცნობი­ლი ქართველი მოღვაწის Ⴀნთიმოზ Ⴈვერიელის მოწაფე). Ⴇბილისში Ⴋტკვრის პირას, თავისი სასახლის ახლოს, მო­აწყო სტამბა და შეუდგა წიგნების გამოცემას. Ⴀმ სტამბაში 1709 წ. დამზადდა Ⴑაქართველოში პირველი ნაბეჭდი წიგ­ნი «Ⴑახარება». Ⴀმავე წელს გამოიცა «Ⴃავითნი» და «Ⴑა­მოციქულო». Ⴄს წიგ­ნები დაიბეჭდა Ⴋიხაელ Ⴈშტვანოვიჩის (Ⴑტეფანიშვილის) მიერვე დამზადებული შრიფტით. 1712 წ. კი განხორციელდა «Ⴅეფხისტყაოსანის» პირველი გამო­ცემა.

Ⴐომში გამოცემული წიგნები (1629–1797 წწ.)

Ⴎირველი ქართული ნაბეჭდი წიგნი გამოიცა Ⴐომში 1629 წელს Ⴅატიკანის Propaganda Fide-ს მიერ. «Ⴕართულ-იტალიური ლექსიკონის» ავტორები არიან Ⴑტეფანო Ⴎაოლინი და Ⴌიკიფორე Ⴈრბახი (Ⴌიკოლოზ Ⴈრუბაქიძე-Ⴙოლოყაშვილი). Ⴀმავე წელს დაიბეჭდა «Ⴕართული ანბანი ლოცვებითურთ».

1643 წელს კი აქვე დაიბეჭდა Ⴔრანცისკო-Ⴋარია Ⴋაჯიოს «Ⴕართული გრამატიკა». Ⴐომის Ⴎაპის დავალებით Ⴔ.-Ⴋ. Ⴋაჯიო შვიდი წლის განმავლობაში იმყოფებოდა Ⴑაქართველოში ქართული ენის, დამწერლობის და გრამატიკის შესასწავლად. Ⴀმ წიგნის მეორე გამოცემა გამოვიდა 1670 წ.

Ⴀრჩილის მიერ Ⴋოსკოვში გამოცემული «Ⴃავითნი» (1705 წ.)

Ⴋე-17 ს. 80-ან წლებში მეფე Ⴀრჩილ II Ⴀმსტერდამის ბურგომისტრს Ⴌიკოლა Ⴅიტცენის მეშვეობით დაუკავშირდა Ⴠოლანდიაში მოღვაწე ასოთმქანდაკებელს Ⴋიკლოშ Ⴒოტფალუშ Ⴉიშს, რომელსაც შეუკვეთა ქართული სასტამბო შრიფტის დამზადება. Ⴀრჩილის მიერ შედგენილი ქართული ასოების ნიმუშების გამოყენებით 1687 წელს Ⴋიკლოშ Ⴉიშმა ჩამოასხა ახალი ქართული შრიფტი, რომელიც შეიცავდა ასომთავრულ, ნუსხურ და მხედრულ ასოებს. Ⴀმ შრიფტით 1705 წ. Ⴋოსკოვის Ⴑინოდის სტამბაში მოწყობილ ქართულ წიგნთსაბეჭდავში Ⴀრჩილმა დაბეჭდა «Ⴃავითნი».

Ⴒფილისში Ⴅახტანგის სტამბაში გამოცემული წიგნები (1709—1722 წწ.)

Ⴎირველი სტამბა Ⴑაქართველოში დაარსდა 1708 წ. Ⴅახტანგ VI-ს მიერ Ⴇბილისში, Ⴋტკვრის მარცხენა ნაპირას საგანგებოდ აგებულ შენობაში. Ⴋესტამბედ Ⴅლახეთიდან მოწვეულ იქნა უნგროვლახელი ოსტატი Ⴋიხაჲ Ⴈშტვანოვიჩი (Ⴋიხაელ Ⴅალახი), ცნობილი ქართველი მოღვაწის Ⴀნთიმოზ Ⴈვერიელის მოწაფე. Ⴀმ სტამბაში 1709 წ. დამზადდა Ⴑაქართველოში პირველი ნაბეჭდი წიგნი «Ⴑახარება». Ⴀმავე წელს გამოიცა «Ⴃავითნი» და «Ⴑამოციქულო». Ⴄს წიგნები დაიბეჭდა Ⴋიხაჲ Ⴈშტვანოვიჩის (Ⴑტეფანიშვილის) მიერვე დამზადებული შრიფტით. Ⴑულ 1722 წლამდე, როდესაც სტამბამ შეწყვიტა თავისი არსებობა, დაიბეჭდა ოცი წიგნი. Ⴑტამბაში მოღვაწეობდნენ ცნობილი ოსტატები: Ⴌიკოლოზ Ⴍრბელიანი, Ⴂერმანე Ⴋღვდელმონაზონი, Ⴉვიპრიანე Ⴑამთავნელი და სხვანი.

Ⴑახარება. Ⴒფილისი. 1709

Ⴃავითნი. Ⴒფილისი. 1709

Ⴑამოციქულო. Ⴒფილისი. 1709

Ⴁიბლია. Ⴜიგნი Ⴜინასწარმეტყველთა და Ⴑახარება. Ⴒფილისი, 1709